ÇOK HASTALANAN ÇOCUK
10 Soruda Doğrular ve Yanlışlar
“Bu çocuk sürekli hasta! Neden bu kadar çok hastalanıyor?”
Bu cümleyi özellikle küçük çocuğu olan anne ve babalardan çok sık duyuyoruz.
Çocuğunuz birkaç hafta arayla yeniden ateşleniyor, burnu akıyor, öksürüyor veya kreşe başladıktan sonra neredeyse her ay hastalanıyorsa aklınıza ilk gelen soru genellikle şu oluyor:
“Acaba çocuğumun bağışıklığı zayıf mı?”
Aslında bu soruya cevap vermeden önce başka bir soruyu yanıtlamak gerekiyor:
Çocuğunuz gerçekten çok mu hastalanıyor?
Çünkü çocukluk döneminde, özellikle ilk yıllarda, enfeksiyon geçirmek son derece yaygındır. Çocuğun yaşı, kreşe gidip gitmediği, kardeş sayısı, enfeksiyonların türü ve ne kadar ağır geçirildiği bu değerlendirmede önemlidir.
Bu nedenle yalnızca “kaç kez hastalandı?” sorusuna bakarak bağışıklık sistemi hakkında karar vermek doğru değildir.
Bu yazıda, anne ve babaların çocuklarda sık hastalanma ve bağışıklık sistemi hakkında en çok merak ettiği 10 soruyu yanıtlıyoruz.
ÖNCE ŞUNU BİLMEK GEREKİYOR
Çocukların sık hastalanması her zaman bağışıklıklarının zayıf olduğu anlamına gelmez.
Özellikle kreşe veya okula yeni başlayan çocuklar, daha önce karşılaşmadıkları çok sayıda virüsle karşılaşırlar.
Bu nedenle ilk yıllarda enfeksiyon sayısının artması beklenen bir durumdur.
Önemli olan sadece hastalık sayısı değil, hastalıkların nasıl seyrettiğidir.
Çocuğumun çok hastalanıp hastalanmadığını nasıl anlarım?
Çocuklar, özellikle yaşamın ilk yıllarında, yetişkinlerden daha sık enfeksiyon geçirebilir.
Viral üst solunum yolu enfeksiyonları, mide-bağırsak enfeksiyonları ve bazı kulak enfeksiyonları çocukluk döneminde oldukça sık görülür.
Sağlıklı çocuklarda enfeksiyon sıklığı yaşa ve yaşam koşullarına göre değişir.
Kreşe başlayan çocuklarda ise enfeksiyon sayısı daha da artabilir.
Bu nedenle:
“Çocuğum yılda çok kez hastalanıyor, kesin bağışıklığı zayıf.”
demek doğru değildir.
Değerlendirmede;
- Enfeksiyonların ne kadar sık olduğu,
- Ne kadar ağır geçirildiği,
- Ne kadar sürdüğü,
- Tedaviye yanıtı,
- Hastaneye yatış gerekip gerekmediği,
- Çocuğun büyüme ve gelişmesi
birlikte değerlendirilmelidir.
Hangi durumda endişelenmeliyim?
Her sık enfeksiyon bağışıklık yetmezliği değildir.
Ancak aşağıdaki durumlar varsa çocuk doktoruna başvurmak gerekir:
Tekrarlayan veya ağır zatürreler
Çok sık ve ağır enfeksiyonlar
Enfeksiyonların beklenenden uzun sürmesi
Tedaviye beklenen yanıtın alınamaması
Tekrarlayan ciddi kulak veya sinüs enfeksiyonları
Tekrarlayan ciddi mantar enfeksiyonları
Derin veya tekrarlayan cilt apseleri
Sık hastalanmaya büyüme ve gelişme geriliğinin eşlik etmesi
Enfeksiyonlar nedeniyle sık hastaneye yatış
Burada önemli bir ayrıntı var:
“Yılda kaç kez hastalandı?” tek başına yeterli bir ölçüt değildir.
Enfeksiyonların ağırlığı ve özellikleri çok daha önemlidir.
Hangi durumlarda bağışıklık yetmezliğinden şüphelenilir?
Bağışıklık sistemi tek bir mekanizmadan oluşmaz. Farklı bölümlerindeki sorunlar farklı enfeksiyonlarla kendini gösterebilir.
Antikorlarla ilişkili sorunlarda
Tekrarlayan:
- Zatürre
- Sinüzit
- Orta kulak enfeksiyonu
- Bazı mide-bağırsak enfeksiyonları
görülebilir.
T hücreleriyle ilişkili sorunlarda
Özellikle:
- Ağır veya olağandışı viral enfeksiyonlar
- Tekrarlayan ciddi mantar enfeksiyonları
- Pneumocystis jirovecii gibi fırsatçı enfeksiyonlar
dikkat çekebilir.
Fagositik sistemle ilişkili sorunlarda
- Tekrarlayan derin cilt apseleri
- Lenf bezi enfeksiyonları
- Tekrarlayan ciddi cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları
görülebilir.
Ancak bu bulguların hiçbiri tek başına bağışıklık yetmezliği tanısı koydurmaz.
Çocuğun öyküsü, fizik muayenesi ve gerektiğinde laboratuvar incelemeleri birlikte değerlendirilmelidir.
“Kreşe bu sene başladı, her ay hasta oluyor.” Normal mi?
Büyük ölçüde evet.
Özellikle kreşe başlanan ilk yıllarda çocukların daha sık enfeksiyon geçirmesi oldukça yaygındır.
Çünkü çocuk artık çok sayıda çocukla aynı ortamı paylaşmakta ve daha önce karşılaşmadığı birçok mikroorganizmayla tanışmaktadır.
Bu durum çoğu zaman:
“Bağışıklık sistemi zayıf.”
anlamına gelmez.
Hatta birçok çocukta ilk yıllarda sık görülen enfeksiyonların sayısı ilerleyen yıllarda azalır.
Ancak...
Enfeksiyonlar çok ağır seyrediyorsa, tekrarlayan zatürreler varsa, hastaneye yatış gerekiyorsa veya büyüme-gelişme
etkileniyorsa mutlaka değerlendirilmelidir.
Çocuğumun daha az hastalanması için ne yapabilirim?
Burada çoğu zaman “hangi şurubu vereyim?” sorusundan önce daha önemli sorular vardır.
Çocuğunuz için en güçlü destekler:
Dengeli beslenme
Yeterli ve düzenli uyku
Sigara dumanından uzak bir ortam
Aşıların zamanında yapılması
El hijyenine dikkat edilmesi
Yaşa uygun fiziksel aktivite
Hastalık dönemlerinde yeterli sıvı tüketimi
Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılması
Unutmayın:
Bağışıklık sistemini güçlendiren tek bir mucize ilaç veya şurup yoktur.
Sağlıklı bağışıklık sistemi, sağlıklı yaşamın bir bütünüdür.
“Bağışıklık yetmezliği yok ama çok hastalanıyor.” Takviye vermeli miyim?
Genellikle hayır.
Sağlıklı ve dengeli beslenen bir çocuğun yalnızca sık enfeksiyon geçiriyor diye çok sayıda vitamin, mineral veya “bağışıklık güçlendirici” ürün kullanması gerekmez.
Ancak bazı durumlarda eksikliklerin yerine konması gerekir.
Örneğin:
- D vitamini eksikliği
- Demir eksikliği
- B12 vitamini eksikliği
- Çinko eksikliği
- Yetersiz veya dengesiz beslenme
- Kronik hastalıklar
- Büyüme ve gelişme geriliği
gibi durumlarda doktor değerlendirmesiyle gerekli destekler kullanılabilir.
Buradaki amaç:
Bağışıklığı “fazladan güçlendirmek” değil, eksik olanı yerine koymaktır.
D vitaminini düzenli kullanmalı mıyım?
D vitamini, bağışıklık sistemi de dahil olmak üzere vücudun birçok işlevinde önemli rol oynar.
Ancak D vitamini düzeyi yeterli olan sağlıklı bir çocuğa, sadece “daha az hastalansın” diye yüksek dozlarda D vitamini vermek doğru değildir.
Eksiklik varsa:
Doktorun önerdiği uygun dozda yerine konur.
Eksiklik yoksa:
Daha yüksek doz kullanmak daha fazla fayda sağlamaz.
Hatta gereksiz ve yüksek doz D vitamini zararlı olabilir.
Unutmayın: Fazlası her zaman daha iyi değildir.
Çinko kullanmalı mıyım?
Çinko, bağışıklık sisteminin normal çalışması için gerekli minerallerden biridir.
Ancak çinko eksikliği olmayan sağlıklı bir çocuğa rutin olarak yüksek doz çinko vermenin bağışıklığı güçlendirdiğini söylemek doğru değildir.
Çinko eksikliği varsa:
Eksiklik uygun şekilde yerine konmalıdır.
Eksiklik yoksa:
Rutin ve yüksek doz çinko kullanımına gerek yoktur.
Gereğinden fazla çinko kullanımı da istenmeyen etkilere yol açabilir.
C vitamini çocuğumu hastalıklardan korur mu?
C vitamini bağışıklık sistemi için önemli bir vitamindir.
Ancak yeterli beslenen sağlıklı bir çocuğa ekstra C vitamini vermek:
Enfeksiyonları tamamen önlemez.
C vitamininin düzenli kullanımının soğuk algınlığını önlemedeki etkisi sınırlıdır.
Bazı kişilerde enfeksiyon süresini veya belirtilerin şiddetini bir miktar azaltabilir.
En iyi yaklaşım?
C vitaminini öncelikle meyve ve sebzelerden almaktır.
Probiyotik kullanmalı mıyım?
Probiyotikler son yıllarda bağışıklık sistemiyle ilişkilendirilerek oldukça fazla kullanılmaya başladı.
Ancak burada önemli bir nokta var:
Her probiyotik aynı değildir.
Farklı probiyotiklerin farklı etkileri vardır.
Sağlıklı bir çocuğun yalnızca daha az hastalansın diye sürekli probiyotik kullanması şart değildir.
Bununla birlikte bazı özel durumlarda, belirli probiyotik suşlarının faydası gösterilmiştir.
Örneğin bazı probiyotiklerin belirli ishal durumlarında veya antibiyotik kullanımına bağlı ishalin önlenmesinde yararı olabilir.
Bu nedenle probiyotik seçimi çocuğun durumuna göre yapılmalıdır.
SON SÖZ: ÇOK HASTALANMAK = BAĞIŞIKLIK ZAYIFLIĞI DEĞİLDİR
Çocukluk döneminde, özellikle kreşe başlayan çocuklarda, sık enfeksiyon geçirmek çoğu zaman normaldir.
Bu nedenle her ateşlenen veya sık burun akıntısı yaşayan çocuğa:
“Bağışıklığı zayıf.”
demek doğru değildir.
Asıl bakmamız gereken şunlardır:
Hastalıklar ne kadar ağır?
Ne kadar uzun sürüyor?
Tedaviye yanıt veriyor mu?
Olağandışı enfeksiyonlar geçiriyor mu?
Sık hastalanma büyüme ve gelişmesini etkiliyor mu?
Bu soruların cevapları, çocuğun gerçekten ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyacı olup olmadığı konusunda çok daha değerlidir.
Çocuğunuzun bağışıklığı için en önemli 5 destek
1. Dengeli beslenme
2. Yeterli ve kaliteli uyku
3. Zamanında ve eksiksiz aşılama
4. Sigara dumanından uzak yaşam
5. Gereksiz ilaç ve özellikle gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak
Ve belki de en önemlisi:
Her hastalanan çocuğa bir “bağışıklık güçlendirici” aramak yerine, önce gerçekten neden sık hastalandığını anlamaya çalışmak gerekir.
Çünkü bazen sorun bağışıklık sistemi değildir.
Çocuk sadece çocuktur ve çocuklar hastalanır.
Anne-babalar için küçük hatırlatma
Çocuğunuzun enfeksiyonları konusunda endişeniz varsa, yalnızca hastalık sayısına bakarak karar vermeyin. Enfeksiyonların türü, şiddeti, süresi, tedaviye yanıtı ve çocuğun büyüme-gelişmesi birlikte değerlendirilmelidir.
Şüphe duyduğunuz durumlarda çocuğunuzun çocuk hekimi tarafından değerlendirilmesi en doğru yaklaşımdır.